Jak często kontrolować stacje deratyzacyjne i jak je rozmieścić

Jak często kontrolować stacje deratyzacyjne? To pytanie wraca przy każdej nowej umowie z zakładem spożywczym i przy każdym audycie. Krótka odpowiedź: przepisy nie podają jednej liczby. Częstotliwość ustalasz na podstawie oceny ryzyka, wymagań standardu klienta, umowy oraz etykiety i charakterystyki produktu, a potem zapisujesz ją w planie tak, żeby audytor zobaczył, skąd się wzięła.

Jak często kontrolować stacje deratyzacyjne: dlaczego nie ma jednej liczby

W polskich przepisach nie znajdziesz zasady w rodzaju „stacje kontroluje się raz w miesiącu”. Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 wymaga od zakładu odpowiednich procedur zwalczania szkodników, ale nie opisuje częstotliwości wizyt. Standardy dla przemysłu spożywczego, na przykład BRCGS, oczekują, że częstotliwość kontroli wynika z oceny ryzyka i jest udokumentowana. Część standardów i wymagań klientów, na przykład sieci handlowych, może podawać minimalne odstępy dla określonych urządzeń. Zawsze sprawdzaj aktualne wydanie standardu, według którego audytowany jest Twój klient.

W praktyce częstotliwość to wynik kilku warstw wymagań. Obowiązuje ta najostrzejsza.

Od czego zależy częstotliwość kontroli

Ocena ryzyka obiektu

Zacznij od pytań, które i tak zadajesz na inspekcji:

• jaki produkt jest w zakładzie: surowce sypkie, gotowa żywność, opakowania,
• czy wokół są pola, rzeka, wysypisko, stare zabudowania,
• jak szczelne są budynki: bramy, rampy, przepusty instalacyjne, kanalizacja,
• jaka jest historia aktywności gryzoni na obiekcie i u sąsiadów,
• jak wygląda porządek wokół budynków: palety, odpady, roślinność przy ścianach,
• czy w zakładzie trwa budowa lub remont.

Zakład z magazynem zbóż przy polach i otwartymi rampami wymaga gęstszej sieci i częstszych kontroli niż szczelna hala z produkcją w opakowaniach.

Standard i wymagania klienta

Zapytaj kierownika jakości, pod jaki standard jest audytowany i czy ma wewnętrzne wymagania grupy lub odbiorców. Jeśli klient przechodzi audyt AIB, przeczytaj nasz artykuł o audycie AIB i kontroli szkodników. Przy BRCGS przydatny będzie poradnik o punkcie 4.14 BRCGS.

Umowa

Umowa przenosi ustalenia na konkret: ile wizyt w miesiącu, które urządzenia przy każdej wizycie, w jakim czasie reagujesz na zgłoszenie i kiedy zwiększasz częstotliwość. Zapisz też, że częstotliwość może się zmienić po analizie wyników.

Etykieta i charakterystyka produktu biobójczego

Gdy w stacjach jest rodentycyd, wiążą Cię warunki pozwolenia, czyli etykieta i charakterystyka produktu biobójczego (SPC). Dla rodentycydów antykoagulacyjnych w UE stosuje się ujednolicone zapisy, które zwykle obejmują:

• zalecenia co do kontroli miejsc wyłożenia przynęty w trakcie zwalczania, zależne od kategorii użytkownika; dla części kategorii SPC podaje konkretne odstępy, częstsze na początku zwalczania, a dla przeszkolonych profesjonalistów często zostawia częstotliwość ocenie wykonawcy na podstawie inspekcji wstępnej i kodeksu dobrych praktyk,
• ocenę stanu zasiedlenia i skuteczności zabiegu, jeśli zwalczanie trwa dłużej niż określony czas (w wielu SPC to 35 dni),
• zakaz stosowania przynęt antykoagulacyjnych na stałe tylko po to, by zapobiegać pojawieniu się gryzoni lub monitorować ich aktywność,
• ograniczenie stałego wykładania przynęt do wyjątkowych sytuacji, w miejscach z dużym ryzykiem ponownej inwazji, gdy inne metody okazały się niewystarczające, i tylko wtedy, gdy SPC danego produktu to dopuszcza.

Dokładne brzmienie i liczby różnią się między produktami i kategoriami użytkowników. Przed ustaleniem częstotliwości przeczytaj aktualne SPC produktu, który faktycznie stosujesz.

Typowe praktyki w zakładach spożywczych

Poniższa tabela pokazuje układ, który często spotkasz w zakładach spożywczych. To punkt wyjścia do oceny ryzyka, a nie wymóg przepisów ani standardu.

Przykład z terenu: zakład mięsny ma obwód z 30 stacjami w trybie monitoringu, kontrolowanymi raz w miesiącu. Jesienią w trzech stacjach przy rowie melioracyjnym pojawia się pobranie przynęty. Zamiast od razu zwiększać częstotliwość na całym obwodzie, zwiększasz ją w tym sektorze, zapisujesz zalecenie dla klienta dotyczące wykoszenia roślinności i uszczelnienia przepustu, a po dwóch spokojnych kontrolach wracasz do zwykłego rytmu. Każdy z tych kroków ma zapis w dokumentacji.

Pułapki żywołowne i wielochwytne sprawdzaj na tyle często, żeby schwytane zwierzęta nie pozostawały w nich długo. Sprawdź, czy standard klienta lub wytyczne dobrostanu zwierząt nie podają tu konkretnego odstępu.

Plan rozmieszczenia stacji deratyzacyjnych: jak go ułożyć

Plan rozmieszczenia stacji deratyzacyjnych to mapa obiektu z każdym urządzeniem, jego numerem i rodzajem. Audytor zaczyna od niego i wybiera kilka urządzeń do sprawdzenia w terenie.

Trzy linie ochrony

1. Obwód terenu. Stacje przy ogrodzeniu, w miejscach, gdzie gryzonie wchodzą na teren: przy rowach, nasypach, sąsiednich działkach.
2. Ściany zewnętrzne budynków. Stacje przy wejściach, bramach, rampach, kontenerach na odpady i przepustach instalacyjnych.
3. Wnętrze budynków. Pułapki mechaniczne i inne urządzenia monitorujące bez trucizny, przy ścianach, wejściach z zewnątrz i w miejscach, gdzie produkt jest przechowywany.

Wewnątrz zakładu spożywczego unikasz przynęt toksycznych. Standardy takie jak BRCGS ograniczają je w obszarach produkcji i magazynowania z odkrytym produktem do zwalczania aktywnego zasiedlenia, a stosowaną przynętę trzeba zabezpieczyć.

Strefy wysokiego ryzyka

Zaznacz na planie strefy, w których gryzoń lub ślady jego obecności oznaczają największe ryzyko dla produktu: przyjęcie surowców, magazyn surowców sypkich, strefy z odkrytym produktem, magazyn opakowań, rampy i doki, miejsce składowania odpadów. W tych strefach urządzenia są zwykle gęściej rozmieszczone, a każda aktywność uruchamia działania naprawcze.

Odległości między urządzeniami ustalasz w ocenie ryzyka. Niektóre standardy i wytyczne klientów podają orientacyjne odstępy, więc sprawdź je przed przygotowaniem planu.

Co musi być na planie

• numer każdego urządzenia, ten sam na mapie, na urządzeniu i w karcie kontroli,
• rodzaj urządzenia i jego tryb: monitoring bez trucizny, przynęta toksyczna, pułapka mechaniczna,
• granice stref i oznaczenie stref wysokiego ryzyka,
• legenda, data i numer wersji planu,
• akceptacja klienta, na przykład podpis lub potwierdzenie w portalu.

Numery urządzeń najłatwiej utrzymać w porządku, gdy każde ma naklejkę z kodem QR powiązaną z kartoteką obiektu. Tak działa kartoteka i kody QR w Monitrap: technik skanuje urządzenie, a zapis trafia do właściwej strefy.

Jak udokumentować częstotliwość w planie

Audytor zapyta nie tylko „jak często”, ale też „dlaczego tak często”. Odpowiedź powinna być na papierze.

Harmonogram przenieś do kalendarza wizyt, żeby żadna strefa nie wypadła z rotacji. W Monitrap kalendarz wizyt pokazuje zaplanowane kontrole dla każdej lokalizacji, a mobilna karta kontroli zapisuje wynik każdego urządzenia, także bez zasięgu.

Kiedy zmienić częstotliwość kontroli

Częstotliwość nie jest ustalana raz na zawsze. Zwiększ ją, gdy:

• aktywność w strefie przekracza próg ustalony z klientem,
• stwierdzasz gryzonia lub jego ślady wewnątrz budynku,
• zaczyna się sezon, w którym na obiekcie zwykle rośnie aktywność,
• w zakładzie lub obok trwa budowa, rozbiórka albo prace ziemne,
• klient zmienia produkcję, otwiera nowy magazyn albo zmienia układ hal.

Zmniejszenie częstotliwości też jest możliwe, jeśli wyniki przez dłuższy czas są stabilne, a ocena ryzyka to potwierdza. Taką decyzję zapisz i uzgodnij z klientem. Jak czytać wyniki z wielu wizyt, opisujemy w artykule o analizie trendów szkodników.

Najczęstsze pytania

Czy przepisy określają, jak często kontrolować stacje deratyzacyjne?+

Nie ma jednej ogólnej częstotliwości wynikającej z przepisów. Ustalasz ją na podstawie oceny ryzyka, standardu klienta i umowy. Wiążą Cię też warunki z etykiety i charakterystyki produktu biobójczego, która dla rodentycydów antykoagulacyjnych zawiera zalecenia co do kontroli w trakcie zwalczania.

Czy w hali produkcyjnej można stosować przynętę toksyczną?+

W zakładach spożywczych wewnątrz budynków stosuje się zwykle urządzenia monitorujące bez trucizny, na przykład pułapki mechaniczne. Przynętę toksyczną wewnątrz stosuje się tylko przy aktywnym zasiedleniu, poza miejscami z odkrytym produktem i zgodnie ze standardem klienta oraz etykietą produktu.

Jak często aktualizować plan rozmieszczenia stacji deratyzacyjnych?+

Przy każdej zmianie: dodaniu, usunięciu lub przeniesieniu urządzenia, przebudowie hali czy zmianie przeznaczenia pomieszczeń. Dodatkowo potwierdzaj aktualność planu przy okresowym przeglądzie programu z klientem i oznaczaj każdą wersję datą.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje treści standardów, przepisów ani etykiet produktów. Przed audytem sprawdź aktualne wydanie standardu, który stosuje Twój klient.