BRCGS 4.14: kontrola szkodników i dokumentacja na audyt
Aktualizacja: 8 min czytaniaZespół Monitrap
Punkt BRCGS 4.14 (szkodniki, w oryginale Pest management) określa, jak ma działać program kontroli szkodników w zakładzie spożywczym i jakie zapisy zakład pokazuje na audycie. Większość tych zapisów przygotowuje firma DDD. Poniżej znajdziesz omówienie wymagań BRCGS Food Safety Issue 9 punkt po punkcie i plan, jak ułożyć dokumentację klienta przed audytem.
Które wydanie obowiązuje: Issue 9, a Issue 10 w przygotowaniu
Audyty prowadzi się według BRCGS Global Standard Food Safety Issue 9. Standard opublikowano w sierpniu 2022 r., a certyfikacja według niego ruszyła 1 lutego 2023 r. BRCGS pracuje nad Issue 10: na początku 2026 r. przeprowadził konsultacje publiczne, a od kwietnia 2026 r. działa grupa techniczna. Na koniec października 2026 r. data publikacji nie jest ogłoszona.
Numery podpunktów w tym artykule dotyczą Issue 9. Przed audytem sprawdź aktualne wydanie standardu i stanowiska interpretacyjne BRCGS (position statements), bo mogą doprecyzować sposób oceny. Wymagania streszczamy własnymi słowami, a w razie wątpliwości rozstrzyga tekst standardu.
Cel punktu 4.14 i jego powiązania z resztą standardu
W skrócie: cały teren zakładu ma być objęty skutecznym programem zapobiegawczym, który ogranicza ryzyko obecności szkodników. Zakład ma mieć zasoby, żeby szybko reagować na problem, a program musi być zgodny z przepisami. Słowo kluczowe to zapobieganie. Samo rozstawienie stacji nie wystarczy, liczą się też zalecenia dotyczące uszczelnień, porządku i składowania.
Punkt 4.14 nie należy do wymagań fundamentalnych Issue 9, ale łączy się z kilkoma innymi:
- 2.2 wymienia kontrolę szkodników wśród programów warunków wstępnych dla HACCP;
- 3.4 obejmuje ją programem audytów wewnętrznych zakładu;
- 3.5.3 wymaga zatwierdzania i monitorowania dostawców usług, w tym usług kontroli szkodników. Klient ocenia więc także Twoją firmę jako dostawcę.
BRCGS 4.14 – szkodniki punkt po punkcie
| Punkt | Czego dotyczy (w skrócie) | Co przygotowuje firma DDD |
|---|---|---|
| 4.14.1 | Aktywność szkodników nie może zagrażać produktom, surowcom i opakowaniom. Każda infestacja trafia do zapisów i jest objęta działaniami. | Karty kontroli z opisem aktywności i działań |
| 4.14.2 | Usługa kompetentnej firmy albo przeszkolony personel. Częstotliwość inspekcji z oceny ryzyka, przeglądanej po zmianach w budynku, procesie lub po poważnym problemie. Jasno opisany zakres usługi. | Umowa z zakresem, ocena ryzyka z datą przeglądu |
| 4.14.3 | Warunki, gdy zakład prowadzi kontrolę szkodników sam: kompetencje, szkolenia wymagane prawem, zasoby, dostęp do specjalisty, zamknięty magazyn środków. | Dotyczy zakładu, nie firmy zewnętrznej |
| 4.14.4 | Minimum dokumentacji: aktualny plan całego terenu z urządzeniami, oznaczenie przynęt i urządzeń, podział odpowiedzialności, dane produktów z instrukcją użycia i postępowaniem awaryjnym, obserwowana aktywność, wykonane zabiegi. Zapisy papierowe lub elektroniczne. | Plan, wykaz produktów biobójczych, protokoły zabiegów |
| 4.14.5 | Stacje dobrze rozmieszczone i utrzymane. Toksyczne przynęty na gryzonie nie trafiają do stref produkcji i magazynowania z odkrytym produktem, chyba że trwa zwalczanie aktywnej infestacji; zawsze są zabezpieczone. Każda brakująca stacja zapisana, przeanalizowana i wyjaśniona. | Wpisy o brakach i ich wyjaśnienie, uzasadnienie użycia trutek |
| 4.14.6 | Lampy owadobójcze i pułapki feromonowe właściwie umieszczone i sprawne. Gdy lampa może wyrzucać owady na produkt, trzeba zastosować inne rozwiązanie. | Zapisy serwisu lamp, plan z ich położeniem |
| 4.14.7 | Ochrona przed wlatywaniem ptaków do budynków i gniazdowaniem nad rampami. | Zalecenia i obserwacje w raportach |
| 4.14.8 | Przy infestacji natychmiastowa identyfikacja zagrożonych produktów i procedura produktu niezgodnego. | Szybka informacja dla klienta, opis zdarzenia |
| 4.14.9 | Zapisy z inspekcji oraz zaleceń dotyczących uszczelnień i higieny. Zakład odpowiada za terminowe wdrożenie zaleceń. | Rejestr zaleceń ze statusem i terminem |
| 4.14.10 | Pogłębiona, udokumentowana ocena programu przez specjalistę, z częstotliwością zależną od ryzyka, co najmniej raz w roku. | Raport z przeglądu rocznego z rekomendacjami |
| 4.14.11 | Analiza trendów co najmniej raz w roku i po infestacji, z wynikami z urządzeń, jako podstawa ulepszania programu. | Raport trendów z wnioskami |
| 4.14.12 | Pracownicy znają oznaki obecności szkodników i wiedzą, komu je zgłaszać. | Materiał do szkolenia personelu klienta |
Ocena ryzyka i częstotliwość kontroli (4.14.2)
Issue 9 nie podaje jednej częstotliwości kontroli dla wszystkich. Wymaga, żeby wynikała z oceny ryzyka, była zapisana i przeglądana przy zmianach. W ocenie ryzyka uwzględnij:
- otoczenie: pola, cieki wodne, sąsiednie magazyny, składowisko odpadów przy ogrodzeniu;
- produkcję: surowce sypkie i zbożowe przyciągają szkodniki magazynowe, a strefy z odkrytym produktem wymagają innych urządzeń niż magazyn wyrobów w opakowaniach zbiorczych;
- budynek: rampy, bramy otwierane przez cały dzień, przepusty instalacyjne, sufity podwieszane;
- historię: gdzie i kiedy była aktywność w ostatnich miesiącach.
Przykład z terenu: zakład dobudowuje halę magazynową z nową rampą. To zmiana w budynku, więc ocenę ryzyka trzeba przejrzeć jeszcze przed oddaniem hali do użytku. Zapisz w niej, ile urządzeń dochodzi i jak zmienia się częstotliwość kontroli w nowej strefie.
Gdzie dokumentacja wymaga najwięcej pracy
Pogłębiona ocena roczna (4.14.10)
To nie jest zwykła wizyta kontrolna z dopiskiem „przegląd roczny”. Ocena obejmuje dokładną inspekcję terenu, budynków i urządzeń produkcyjnych, przegląd stosowanych środków i rekomendacje zmian. Jeśli w zakładzie jest ryzyko szkodników magazynowych, termin wybierz tak, żeby był dostęp do maszyn, np. podczas postoju linii. W raporcie pokaż, co sprawdziłeś, co znalazłeś i co rekomendujesz.
Analiza trendów (4.14.11)
Analiza ma objąć wyniki z urządzeń, wskazać obszary problemowe i prowadzić do zmian w programie. Tabela z liczbami to dopiero połowa pracy. Druga połowa to zdanie w rodzaju: „Aktywność gryzoni przy rampie B rośnie od września; zalecamy szczotki uszczelniające w bramie 4 i dodatkową stację po wewnętrznej stronie”. Więcej przykładów znajdziesz w tekście o analizie trendów szkodników.
W Monitrap trendy i podsumowania stref liczą się z każdej kontroli, więc do przeglądu rocznego masz dane z całego roku, a nie arkusz składany tydzień przed audytem.
Brakujące stacje i trutki w strefie produkcji (4.14.5)
Brakująca stacja to nie tylko wpis „brak” na karcie. Przykład: przy kontroli zewnętrznej nie ma stacji 7 przy ogrodzeniu od strony parkingu. Technik zapisuje brak, sprawdza teren w promieniu kilku metrów, ustala z klientem, czy w tym miejscu odśnieżano albo kopano, stawia nową stację z tym samym numerem i opisuje przyczynę. Jeśli przynęta była toksyczna, odnotowuje też, czy ją odnaleziono.
Przy trutkach w strefie z odkrytym produktem trzymaj się stałej kolejności: najpierw opisz aktywną infestację, potem zastosuj zabezpieczone przynęty, a gdy aktywność ustanie, wróć do urządzeń bez trutki i zapisz datę.
Dokumentacja deratyzacji a audyt BRC: plan przygotowań
Issue 9 przewiduje co najmniej jeden audyt niezapowiedziany w każdym trzyletnim cyklu, także w programie zapowiedzianym. Dlatego dokumentacja deratyzacji na audyt BRC powinna być gotowa przez cały rok, a poniższy plan traktuj jako przegląd kontrolny.
- Sześć do ośmiu tygodni przed terminem. Przejrzyj ocenę ryzyka i częstotliwość kontroli. Przejdź teren z planem i porównaj numery urządzeń. Sprawdź wykaz produktów biobójczych: ważność pozwoleń, aktualne karty charakterystyki i etykiety.
- Cztery tygodnie przed. Upewnij się, że przegląd roczny z ostatnich 12 miesięcy jest wykonany i opisany. Przygotuj raport trendów z wnioskami. Przejdź rejestr zaleceń z kierownikiem jakości: zamknij wykonane, przy otwartych wpisz termin.
- Tydzień przed. Sprawdź kompletność kart kontroli i protokołów zabiegów, podpisy, wyjaśnienia brakujących stacji i uzasadnienia użycia trutek.
- W dniu audytu. Kierownik jakości ma teczkę albo dostęp do zapisów online, a technik lub kierownik firmy DDD jest pod telefonem, jeśli audytor zada pytanie o konkretne urządzenie.
Zamiast wysyłać skany, możesz udostępnić klientowi portal z teczką DDD i link dla audytora. Kompletną listę dokumentów opisujemy w poradniku jak prowadzić dokumentację deratyzacji.
Czego audytor szuka w terenie
Audytor nie poprzestaje na teczce. Typowe punkty kontroli podczas obchodu:
- czy wybrane stacje stoją tam, gdzie pokazuje plan, są w dobrym stanie, a przynęty zabezpieczone;
- czy ostatni wpis na karcie zgadza się ze stanem urządzenia;
- czy lampy owadobójcze nie wiszą nad odkrytym produktem lub liniami pakowania;
- czy przy bramach i rampach nie ma szczelin, śladów ptaków ani gniazd;
- czy pracownicy wiedzą, jak rozpoznać oznaki szkodników i komu je zgłosić (4.14.12).
Ostatni punkt łatwo przygotować razem z klientem. Krótkie szkolenie dla brygadzistów i magazynierów, jedna strona z oznakami aktywności (odchody, ślady gryzienia, oprzędy na opakowaniach, martwe owady przy oknach) i jasna ścieżka zgłoszenia pomagają pracownikom odpowiedzieć audytorowi bez wahania.
Słabe punkty, które łatwo wychwycić: zalecenia sprzed miesięcy bez statusu, przegląd roczny bez rekomendacji, brakujące stacje bez wyjaśnienia, ocena ryzyka niezaktualizowana po rozbudowie hali, trutki w strefie z odkrytym produktem bez opisu aktywnej infestacji. Jeśli Twój klient ma też certyfikat IFS, porównaj wymagania w tekście o kontroli szkodników według IFS Food.
Najczęstsze pytania
Czy BRCGS Issue 10 zmienia wymagania dotyczące szkodników?
Na koniec października 2026 r. Issue 10 nie zostało opublikowane, a audyty prowadzi się według Issue 9. Po publikacji BRCGS ogłosi okres przejściowy. Wtedy porównaj nowy rozdział o szkodnikach z obecnym punktem 4.14 i zaktualizuj dokumentację klientów.
Jak często trzeba robić analizę trendów według BRCGS 4.14?
Issue 9 wymaga analizy wyników kontroli co najmniej raz w roku oraz po wystąpieniu infestacji. Częstsze zestawienia, np. kwartalne, pomagają wychwycić problem przed audytem. Ustal ich częstotliwość z klientem i zapisz w umowie.
Czy w strefie produkcji można stosować trutki na gryzonie?
Według Issue 9 toksycznych przynęt na gryzonie nie stosuje się w strefach produkcji i magazynowania z odkrytym produktem, chyba że zwalczasz aktywną infestację. Wtedy przynęty muszą być zabezpieczone, a decyzja opisana w dokumentacji.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje treści standardów, przepisów ani etykiet produktów. Przed audytem sprawdź aktualne wydanie standardu, który stosuje Twój klient.